Có (nhiều) người đặt câu hỏi: "tại sao dịch SARS lại biến mất?" Câu trả lời mình tìm thấy là:

• Nó tự hết (~ sau nỗ lực ngăn chặn của con người).
• Nó vẫn còn trong tự nhiên nhưng không bùng phát.
• Nó hết vì khi đó còn ít người... dùng Facebook.

Để hiểu rõ hơn, có một ví dụ minh hoạ như sau (ai sợ toán thì bỏ qua, nhưng nó rất căn bản).

Tạm gọi:

• N(d) là tổng số người bệnh ở một ngày nhất định.
• E là số người (trung bình) tiếp xúc với một người bị nhiễm mỗi ngày.
• P là xác suất để một người nhiễm bệnh lây cho người khác.

Khi đó tổng số người nhiễm vào ngày tiếp theo là:

N(d+1) = N(d) × E × P + N(d) = (1 + E×P) × N(d)

Giả sử ngày thứ 1 có 21 nghìn người bệnh, thì sau 61 ngày:

• Nếu E×P = 0,15 (hệ số nhân 1,15 mỗi ngày) sẽ có hơn 100 triệu người nhiễm.
• Nếu E×P = 0,05 (hệ số nhân 1,05 mỗi ngày) sẽ chỉ có khoảng 400 nghìn người nhiễm.

Với Covid-19 hay SARS, hệ số E×P giảm dần theo thời gian vì con người:

• cách ly,
• hạn chế đi lại,
• đeo khẩu trang và giữ vệ sinh tốt hơn.

Chỉ cần hệ số giảm 0,05 thôi thì như bạn thấy: sau 61 ngày, thay vì 100 triệu sẽ chỉ còn 400 nghìn người nhiễm. Hệ số giảm dần cho tới khi không còn ca nhiễm mới và những người đang bệnh hồi phục dần. Đó là khi hết dịch.

Nhà báo không đọc toán nhiều. Họ cũng không phải chuyên gia, bài viết của họ hướng tới toàn dân bằng lời dễ hiểu. Ngoài những người làm báo chân chính, luôn có bầy kền kền trục lợi câu like.

Các bạn hãy tỉnh táo. Lo lắng là có cơ sở. Nhưng hãy hạn chế chia sẻ những bài vô căn cứ của các "idol mạng" (non-expert), hạn chế chửi bới tấn công cá nhân trên mạng xã hội, và tuyệt đối tránh xa thuyết âm mưu khi bạn không có chuyên môn.

Nếu bạn đúng, bạn được gì? Nếu bạn sai, bạn mất gì?

Có lẽ không có Facebook, dịch hết nhanh hơn thật.

Ý tưởng lấy từ video của 3Blue1Brown: https://www.youtube.com/watch?v=Kas0tIxDvrg